De AIVD opnieuw bekeken

25 september 2012

Grote ongevallen en terroristische aanslagen spreken tot de verbeelding. Bij een presentatie van een netwerkanalyse van een brand in de Schipholtunnel door een onderzoeker van de VU ging ik dan ook gelijk rechtop zitten.

Fascinerend dat door netwerkplaatjes te tonen, inzicht ontstaat in de communicatiestructuur tijdens deze brand en potentiële verklaringen voor de communicatiestoornis geleverd kunnen worden. Opnieuw werd ik overtuigd door de kracht van het visualiseren van grote hoeveelheden informatie.

In het verleden heb ik met netwerkexperts analyses van de AIVD gemaakt. De AIVD is een prachtig voorbeeld van een complexe en weinig transparante overheidsnetwerk. Immers zoveel organisaties zijn direct of indirect, formeel of informeel betrokken bij het functioneren van de AIVD. We vonden de AIVD uitermate geschikt om het praktische nut van een netwerk analyse techniek voor ‘performance measurement’ te testen. Ofwel: kunnen we op basis van de bestaande netwerkstructuur en –karakteristieken van de AIVD aangeven hoe zij haar prestaties kan verbeteren?

Geen dikke rapporten

Op basis van publieke informatie (het rapport ‘De AIVD in verandering’ samengesteld door een bestuurlijke evaluatiecommissie) hebben we het sturings-, operationeel en controlenetwerk van de AIVD en netwerkindicatoren in beeld gebracht.  De waarde van de netwerkanalyse bleek verrassend hoog te zijn. Want de gepresenteerde netwerkschetsen gaven in één oogopslag weer welke organisaties in welk netwerk betrokken waren, welke relatie zij met de AIVD hadden en hoe ver zij van de AIVD af stonden. Dergelijke grafische presentaties stelden ons in staat om de essentie van het 320 pagina’s tellende rapport in 8 plaatjes samen te vatten.

Naast de verhoging van de transparantie, maakt netwerkanalyse een beoordeling van het functioneren van het netwerk mogelijk. Een simpel voorbeeld: het operationele netwerk en controle netwerk zouden strikt van elkaar gescheiden moeten zijn. Indien er overlap tussen de twee netwerken bestaat, is er reden om de wenkbrauwen te fronsen en om na te gaan of medewerkers zichzelf of hun collega’s controleren. En als een organisatie het spin in het sturingsweb is, wordt zij waarschijnlijk niet extern aangestuurd maar heeft zij zelf de sturing in handen. Het is essentieel om dergelijke weeffouten in de netwerkstructuur te voorkomen.

Kracht van visualisering

Op basis van de netwerkstructuren, kan worden vastgesteld hoe een verbetering van de effectiviteit en efficiency gerealiseerd kan worden. Indien bijvoorbeeld een organisatie meerdere indirecte relaties heeft, kunnen deze door een directe relatie worden vervangen. Of het functioneren kan worden verbeterd door een verkleining van het netwerk te overwegen. Op deze manier wordt veel preciezer een effectieve oplossing gezocht dan automatisch naar conclusies en aanbevelingen in termen van extra FTE en extra coördinatie te grijpen, zoals ook de evaluatiecommissie van de AIVD deed. Het moge duidelijk zijn dat extra FTE en extra coördinatie het netwerk alleen maar complexer en minder transparant maakt.

[begin]
Over de Auteur


Irma is meer dan 20 jaar actief als management consultant in de ICT sector en oprichter van SMARTconsulting.nu. Zij heeft een bedrijfskundige en financiële achtergrond en specifieke ervaring met innovatiemanagement, business modellering, financiële assessments, risico analyse, scenario ontwikkeling en benefit realisation management. Naast deze expertise heeft Irma onderzoekskennis en ervaring opgebouwd door in (internationale) researchprojecten te participeren.